Organy

Organy dawnego kościoła ewangelickiego przy Rynku Staromiejskim, wybudowanego w latach 1753-56 zostały wykonane tuż po zakończeniu budowy bryły architektonicznej tego obiektu sakralnego. Prace przy budowie organów powierzono gdańskiemu organmistrzowi Rudolfowi Fryderykowi Dalitzowi, budowniczemu wielu wspaniałych instrumentów. Przebiegały nadzwyczaj sprawnie, bowiem już w grudniu 1756 roku część instrumentu została przewieziona do Torunia, a w 7. niedzielę po uroczystości Trójcy Świętej, przypadającej wówczas 24 lipca 1757 roku, odbyło się poświęcenie gotowych organów, przy brakującym jeszcze wykończeniu kolorystycznym i pozłotniczym frontowej oprawy, które wykonano w roku następnym z funduszów Jana Kirschberga i Jana Wilhelma Meissnera. Przewidziane na budowę organów łączne koszty wynosiły 12.000 guldenów.

Za charakterystyczną dla czasu powstania i dostosowaną do pozostałych elementów wyposażenia kościoła frontową rokokową oprawą, organmistrz Dalitz postawił instrument składający się z 34 rejestrów o barokowym charakterze dźwięku, rozdzielonych na 2 klawiatury: ręczną i nożną, posiadający powszechną w ówczesnym budownictwie organowym trakturę mechaniczną i wiatrownice zasuwkowe oraz zespół 8 klinowych miechów do magazynowania niezbędnego do gry powietrza. W tej postaci organy te przetrwały do czasu ich generalnej przebudowy w 1873 roku, dokonanej przez równie znanego i cenionego organmistrza Wilhelma Sauera z Frankfurtu n. Odrą. Zachowując pierwotną, rokokową oprawę wraz z wystrojem plastycznym i wyłączonymi z dalszego użytkowania oryginalnymi piszczałkami prospektowymi oraz zespół klinowych miechów, zmodernizował on instrument wprowadzając romantyczny zespół dźwięku, nowe wiatrownice mechaniczne-stożkowe, przy zachowaniu nadal traktury mechanicznej. Wykonał nowy, wolno stojący stół gry, wprowadzony w miejsce pierwotnej, wbudowanej w ściankę podbudowy prospektu, szafki gry. W takiej formie przebudowany instrument służył miejscowej gminie ewangelickiej aż do roku  1945, a następnie również nowemu użytkownikowi - duszpasterstwu akademickiemu - po przekazaniu kościoła O.O. Jezuitom. Obok swej codziennej funkcji "muzyczno-liturgicznej", organy te służyły do ćwiczeń uczniom miejscowej Szkoły Muzycznej. Co pewien czas O.O. Jezuici organizowali koncerty organowe z udziałem czołowych wirtuozów krajowych i zagranicznych. Występy te przyczyniały się do wzbogacania kultury muzycznej Torunia.   KOMITET ODBUDOWY ORGANÓW
9 kwietnia 1999 roku został zawiązany Społeczny Komitet Odbudowy Organów w Kościele Akademickim pw. Ducha Świętego w Toruniu, w skład którego weszli m. in: ówczesny O.Superior Zbigniew Górski SJ, Zbigniew Maryks, organista, O.Władysław Wołoszyn SJ oraz mgr Marian Dorawa, wybitny znawca organów. Komitet postawił sobie za cel pełną rekonstrukcję instrumentu - zarówno w dziedzinie muzycznej, jak i architektonicznej. W lutym 2004 roku, dzięki inicjatywie br. Michała Klepackiego SJ, nowego organisty i technika budowy organów, pojawiła się okazja sprowadzenia 63 głosowego instrumentu pochodzącego z Niemiec. O.Superior Wiesław Kulisz SJ, obecny Rektor Kościoła Akademickiego, zwraca się więc w imieniu Komitetu i Wspólnoty Zakonnej Księży Jezuitów, na czele z O. Prowincjałem Dariuszem Kowalczykiem SJ o wsparcie dzieła odbudowy organów apelując do społeczeństwa Torunia, wiernych, do środowisk artystycznych, ale także do świata biznesu, gdzie wbrew obiegowym opiniom, nie brakuje prawdziwych koneserów wszelkiego rodzaju sztuki.   Honorowy patronat nad pracami Komitetu zgodzili się przyjąć:

• JE ANDRZEJ SUSKI, Biskup Toruński,
• Pan MICHAŁ ZALESKI, Prezydent Miasta Torunia,
• JM JAN KOPCEWICZ, Rektor UMK,
• JM JAN GŁUCHOWSKI, Rektor Wyższej Szkoły Bankowej,
• Pani Prof.REGINA SMENDZIANKA, Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina, Warszawa

KOMITET ODBUDOWY ORGANÓW apeluje do wszystkich, którym bliskie jest umiłowanie dorobku kulturalnego naszego zabytkowego miasta o duchowe i materialne wsparcie inicjatywy rekonstrukcji organów. Warto bowiem uświadomić sobie, że gdyby udało się je zrekonstruować, byłby to, według opinii ekspertów, jeden z najlepszych w kraju instrumentów. Wówczas Toruńczycy, wśród których nie brak miłośników muzyki organowej, oprócz letnich Świętojańskich Koncertów Organowych w Katedrze zyskaliby całoroczną możliwość słuchania koncertów w światowych wykonaniach, a miasto powiększyłoby swą ofertę i renomę w świecie.

Ofiary na ten cel (jako darowizny na cele kultu i na rzecz instytucji religijnych) mogą być z zachowaniem stosownych przepisów odpisywane od podatku dochodowego.

KONTO BANKOWE
DOTACJI NA DZIEŁO ODBUDOWY ORGANÓW
Dom Zakonny Towarzystwa Jezusowego
ul. Piekary 24,87-100 TORUŃ
Bank PeKaO S.A. I Oddział w Toruniu Nr 66 1240 4009 1111 0000 4486 2613
(organy-dotacja)